أحمد بن محمد مسكويه الرازي ( مترجم : ابو القاسم امامى و على نقى منزوى )

70

تجارب الأمم ( فارسى )

نيز در اين سال فاطمه قهرمانه كه در « طيار [ 1 ] » خود نشسته بود زير پل بغداد در يك روز طوفانى غرق شد . او دو دختر خود را به همسرى بنى بن نفيس و قيصر داده بود ، پس هر دو با گروهى از سرداران و دادرسان جنازهء او را تشييع كردند . بانو مادر [ 2 ] عنوان قهرمانه را به ام موسى هاشميه داد كه نامه‌هاى او و مقتدر را به وزير ابن فرات مىرسانيد . سال دويست و نود و نهم آغاز شد در اين سال وزير ابن فرات دستگير شد . خانهء او زير نگهبانى نهاده شد ، زشت‌ترين رفتارها با خانواده‌اش انجام گرفت . خانهء * او و دبيران و كارمندانش را چپاول كردند ، بغداد نيز به آشوب كشيده شد [ 3 ] ، مردم چپاول شدند . مونس خازن رئيس پليس بغداد

--> [ ( 1 - ) ] M : نوعى قايق نهر پيما بوده است - خ 5 : 59 . [ ( 2 - ) ] M . متن : السيدة ، مانند خ 5 : 108 كه مقصود مادر مقتدر است كه در سياست فرزندش اثر فراوان داشته است ( خ 5 : 171 ) او كنيزى رومى به نام شغب است كه به حلاج نيز ارادت داشته است . ( صولى - خ 5 : 475 پانوشت ) . [ ( 3 - ) ] M : براى شناخت تركيب مذهبى مردم بغداد در پايان سدهء سوم و آغاز چهارم و اندازه‌گيرى نفوذ گنوسيسم اسلامى و عقب‌نشينى تسنن سلفى ، مىتوان دو پيشآمد را در نظر آورد : در كودتاى ابن معتز ناصبى نوادهء متوكل ، هنگامى كه او پس از شكست كودتا در كوچه‌هاى بغداد تنها ماند هر چند غلامش فرياد مىكشيد : مردم ! براى خليفهء سنى بر بهارى دعا كنيد و حسن بر بهارى حنبلى سنيان را به سود ابن معتز بر مىانگيخت ( ابن اثير سال 296 و « احسن التقاسيم » پ : 175 ن . ك : خ 5 : 413 ) باز كسى به كمك او نشتافت ( خ 5 : 63 ) ولى در اينجا با فاصله سه سال چون مقتدر عباسى با كمك سريانيان سنى ، وزير شيعى ابن فرات را بر كنار مىكند ، بغداد به آشوب كشيده مىشود . و مدتها خليفه نمىتواند كسى را به جاى او بگمارد . ده سال بعد ، هنگام اجراى حكم قتل حلاج گنوسيست نيز ، خليفه مجبور است به وسيلهء رئيس پليس بغداد آن محل را از شب تا بامداد در محاصره داشته باشد ، مبادا گنوسيستها حلاج را نجات دهند ( خ 5 : 161 ) مد گنوسيسم در غرب ايران چنان در آغاز قرن چهارم بالا مىآمد كه راضى به سال 323 ناچار شد اعلاميه‌اى بر ضد حنبليان صادر نمايد ( - 5 : 495 ) تا بتواند از دوازده اماميان بر ضد فاطميان كمك بگيرد - خ 6 : 124 و 154 .